Cận cảnh quá trình chôn cất tử tù không có người thân đến nhận

Một sớm đầu đông, trời lạnh buốt, lác đác những giọt mưa càng làm cho quang cảnh khu vực trường bắn thêm ảm đạm. Tử tù Trương Ngọc Điệp bị buộc chặt vào cọc và ngay sau đó, đội thi hành án bước vào vị trí, một loạt đạn vang lên.

Cách đó không xa là một cái huyệt được đào sẵn từ hôm trước, bên trên là chiếc quan tài. Mùi hương loang trong không gian. Công việc cuối cùng là chôn cất tử thi. Tất cả diễn ra một cách bình thường. Không có một người thân nào của tử tù vào giờ phút ấy.

Nhìn bên ngoài, khu nghĩa địa của tử tù tại trường bắn Cầu Ngà (cách trung tâm Hà Nội khoảng 20 km) không có gì đặc biệt, rất ít người đến thăm mộ vào ngày cuối tuần. Dưới mỗi ngôi mộ là một tử tù. Mỗi tử tù là một câu chuyện dài về tội ác, về những bi kịch và cả những giờ phút đau đớn nhất của kiếp người khi họ phải lấy mạng sống của mình ra đền tội.

Khiêng xác tử tù đi chôn. Ảnh: An Ninh Thủ Đô Cuối Tuần

Những năm trước, việc thi hành án ở khoảng đất phía dưới, trũng, lại sát ao. Mùa mưa, nước ngập mênh mông. Muốn đào huyệt hay chôn cất phải dùng máy bơm hút nước nửa ngày trời. Còn bây giờ, khu nghĩa địa chuyển lên trên, cao ráo, rộng rãi hơn, nhưng lại khổ vì rác. Đống rác chất cao như núi của một xí nghiệp môi trường đô thị xử lý chậm nên phân hủy, bốc mùi không thể chịu nổi. Vào những ngày nắng hay mưa, cái mùi đó mới kinh khủng.

Anh Lộc, người có thâm niên trong nghề “đào sâu, chôn chặt” tử tù kể: “Vào lúc 4-5h chiều, khi cán bộ trong trại tạm giam gọi điện nói rằng tối nay “có việc” là chúng tôi hiểu ngay. Mấy anh em vác xẻng lên đường làm nhiệm vụ. Đào một cọc tức là sớm mai bắn một tử tù, hai cọc là hai tử tù. Số huyệt cũng tương đương như vậy. Cọc và thừng để buộc tử tù trại đã lo. Anh em tôi chỉ đào sâu xuống để chôn cọc thật chắc”.

Quanh khu vực chôn cọc trước đó từng bắn nhiều tử tù. Chiếc cọc cao hơn 2 mét, như một chiếc thang dựng đứng. Khi chôn phải sâu xuống đất để lúc cột tử tù vào cũng như khi bắn, cọc không bị đổ.

Xong việc chôn cọc là đào huyệt. Vì trước đây, khu vực nghĩa địa là nơi tập kết rác nên phế thải vật liệu xây dựng ở đây rất nhiều. Gặp chỗ đất mềm, đào 2-3 huyệt chỉ mất hai giờ là xong. Còn chỗ nào đất cứng, nhiều gạch vữa thì đào một huyệt phải mất 3-4 giờ. Hôm nào trời mưa hoặc rét mướt, vừa đào, vừa phải tát nước bì bõm, quần áo lấm lem. Làm một lúc thì người nóng lên, chứ ngưng tay là lạnh cóng, gió táp vào mặt liên hồi. Khi hai việc trên hoàn tất, cán bộ ở trại ra kiểm tra lần cuối, độ chắc của cọc và độ sâu của mộ. Kể từ lúc đó, toàn khu vực trường bắn được bảo vệ nghiêm ngặt, đề phòng tình huống bất trắc có thể xảy ra.

Chuyển xác tử tù vào quan tài. Ảnh: An Ninh Thủ Đô Cuối Tuần

Với công đoạn chôn cất, anh Kiên, một đội viên dân phòng từng 10 năm làm công việc này, kể cặn kẽ: “Bất kể trời như thế nào, đúng 5h sáng, anh em tôi tập kết ở gần trường bắn. Khi đội thi hành án vào vị trí và đồng loạt bắn, tiếp theo là viên đạn nhân đạo của Đội trưởng, chúng tôi bắt tay ngay vào việc. Trước hết là chặt dây buộc tử tù, một người bên cạnh dựng nửa chiếc quan tài lên để khi dây chặt hết, tử thi đổ người xuống quan tài. Tiếp đó, chúng tôi tháo băng đen bịt mắt, vén áo tử tù lên để cán bộ pháp y vào kiểm tra, xác định các vết đạn trên thân thể, báo cáo với Hội đồng thi hành án là tử tù đã chết hoàn toàn. Lúc đó, việc chôn cất mới bắt đầu”.

Anh Kiên kể tiếp, bốn người khiêng chiếc quan tài bên trong có tử tù ra huyệt, cách đó chừng 50 m. Những bó hương được đốt lên. Mỗi tử tù sẽ do 4 người chôn. Đã thành lệ, anh em không liệm hay hạ huyệt ngay mà chỉnh lại áo cho ngay ngắn, đặt dép tử tù phía dưới. “Có bao thuốc lá tử tù đang hút dở hay tấm ảnh người thân trong túi rơi ra, chúng tôi cũng nhặt và cho hết vào quan tài. Sau đó mới liệm, đưa xác tử tù xuống huyệt và lấp đất lên. Thường thì 7-8h sáng thì kết thúc”, anh Kiên nói.

Những người chôn cất nhớ nhất là trường hợp đầu tiên xử bắn 7 bị án trong vụ án đường dây ma túy xuyên quốc gia do Siêng Phiêng – Vũ Xuân Trường cầm đầu vào sáng 3/3/1998. Vì, chưa bao giờ tại Cầu Ngà lại thi hành án với số lượng bị án nhiều như thế. Suốt hai ngày liền, đào cọc và huyệt, rồi chôn cất đến gần trưa mới xong. Khi về nhà, ai cũng mệt rã rời.

Trường hợp thứ hai là xử bắn anh em Dương Văn Khánh và Nguyễn Tiến Thắng vào sáng 13/10/1998. Từ hôm trước trời đã mưa. Đến đúng đêm diễn ra thi hành án, mưa càng to hơn. Nước mưa chảy thành dòng quanh khu vực trường bắn. May mà lúc giải hai bị án ra pháp trường, trời lại tạnh.

Còn trường hợp thứ ba là thi hành án nữ tử tù Lê Thị Thủy, diễn ra cách đây 7-8 năm. Thủy là kẻ giết con riêng của chồng, một bé gái 5 tuổi bằng thuốc diệt chuột chỉ vì nghe tin bố cháu bé có quan hệ với một cô gái khác. Anh Minh nhớ lại đọc báo thấy tội ác của cô ta thật kinh khủng, nhưng đến khi thi hành án mới biết còn quá trẻ, trắng trẻo và… hiền lành. Cho đến hôm nay, tại nghĩa địa dành cho tử tù, có khoảng gần chục ngôi mộ là nữ, hầu hết bị tử hình về tội mua bán trái phép chất ma túy và lừa đảo.

Đội viên dân phòng Tiến, vừa bước sang tuổi 20 nhớ lại: “Lần đầu các chú phân công nhiệm vụ đó, em run lắm. Tưởng tượng ra đủ thứ chuyện. Khi súng nổ, em giật nẩy người. Các chú bảo làm việc này lại làm việc khác. Cả ngày hôm đó em cứ bị ám ảnh, không tài nào chợp mắt được. Thế rồi làm nhiều thành quen, không thấy sợ nữa. Đến nay, em tham gia chôn cất 3 tử tù. Anh Lộc tâm sự: “Trước khi đóng quan tài, mình và anh em trong tổ sửa lại quần áo, vuốt mắt cho tử tù và thầm khấn mong sao người chết xuống đó tu chí để sau này nếu được làm kiếp người thì làm người lương thiện. Chết ở nơi pháp trường nhục nhã lắm”.

Không ai buộc các anh phải làm như vậy nhưng đó là điều các anh thấy nên làm. Cho người chết được thanh thản trước khi từ giã trần thế về với cát bụi. Và ngay cả các anh cũng thấy nhẹ lòng khi hoàn tất một công việc “đặc biệt”, bước ra khỏi trường bắn và trở về với công việc thường ngày.

* Tên những người chôn cất tử tù đã được thay đổi.

Từ 1/7/2026, cán bộ thi hành án tử hình sẽ dùng 3 loại thuốc để tiến hành 3 bước tiêm với người phạm tội bị kết án tử hình. Tử tù trước khi bị tiêm thuốc độc sẽ được hưởng một số ân huệ.

Các bước thi hành án tử hình

Chính phủ mới ban hành Nghị định 203/2026/NĐ-CP quy định về thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Theo Nghị định, quy trình tiêm thuốc độc đối với người bị thi hành án tử hình được thực hiện theo các bước:

1. Chuẩn bị các điều kiện trước khi tiêm thuốc độc: Phải thực hiện đúng quy định tại các khoản 2, 3 và 4 Điều 77 Luật Thi hành án hình sự năm 2025; quy định của Nghị định này và các quy định khác của pháp luật có liên quan; thuốc sử dụng cho thi hành án tử hình phải được Hội đồng thi hành án tử hình kiểm tra, mở niêm phong và lập biên bản; người bị thi hành án tử hình được cố định vào giường với tư thế nằm ngửa, bảo đảm không làm cản trở sự lưu thông máu.

2. Tiến hành tiêm thuốc độc: Cán bộ trực tiếp thi hành án tử hình chịu trách nhiệm thực hiện các bước: Tiếp nhận 3 liều thuốc từ Hội đồng thi hành án tử hình (2 liều thuốc dự phòng); xác định tĩnh mạch người bị thi hành án tử hình để thực hiện tiêm thuốc độc, trường hợp không xác định được tĩnh mạch thì báo cáo Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình để yêu cầu cán bộ y tế hỗ trợ xác định tĩnh mạch.

Khi đưa kim tiêm vào tĩnh mạch đã được xác định và nối với đường ống dẫn được gắn sẵn vào máy tiêm thuốc theo quy trình: Tiêm thuốc làm mất tri giác, sau khi tiêm thuốc xong cán bộ chuyên môn thực hiện thi hành án tử hình phải tiến hành kiểm tra nếu người bị thi hành án tử hình chưa mất tri giác thì tiếp tục tiêm thuốc cho đến khi họ mất tri giác; tiêm thuốc làm liệt hệ vận động; tiêm thuốc làm ngừng hoạt động của tim.

Sau đó, kiểm tra hoạt động tim của người bị thi hành án tử hình qua máy theo dõi điện tim. Trường hợp sau mười phút tiêm xong liều thứ nhất mà người bị thi hành án tử hình chưa chết, cán bộ kiểm tra phải báo cáo Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình để ra lệnh tiêm liều thứ hai. Tương tự nếu chưa chết phải tiếp tục báo cáo để Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình để ra lệnh tiêm liều thứ ba.

Trường hợp tiêm hết liều thuốc thứ ba sau mười phút mà người bị thi hành án chưa chết thì Đội trưởng Đội Thi hành án tử hình phải báo cáo Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình quyết định tạm dừng thi hành án tử hình.

Ảnh minh họa

3. Kết thúc tiêm thuốc độc: Theo lệnh của Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình, bác sĩ pháp y tiến hành kiểm tra, xác định tình trạng của người đã bị thi hành án tử hình và báo cáo kết quả cho Hội đồng thi hành án tử hình.

Sau khi bác sĩ pháp y kết luận người đã bị thi hành án tử hình đã chết, theo lệnh của Chủ tịch Hội đồng thi hành án tử hình, cán bộ thi hành án tử hình rút kim tiêm, đường ống dẫn ra khỏi người đã bị thi hành án tử hình.

Hội đồng thi hành án tử hình lập biên bản theo quy định về việc người bị thi hành án tử hình đã chết.

Những ân huệ dành cho tử tù trước khi thi hành án

Đối với thuốc tiêm tử hình, Nghị định quy định rõ thuốc phải được Hội đồng thi hành án kiểm tra, mở niêm phong và lập biên bản.

Thuốc sử dụng cho thi hành án tử hình do Bộ Y tế cấp theo đề nghị của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng. Thuốc được bảo quản theo điều kiện ghi trên nhãn liều thuốc, hướng dẫn của đơn vị cung cấp.

Nghị định nêu, Cơ quan thi hành án hình sự công an cấp tỉnh sẽ tham gia Hội đồng thi hành án tử hình. Thành lập đội thi hành án tử hình để làm nhiệm vụ gồm đội trưởng, bác sĩ pháp y và các tổ áp giải, xác định tĩnh mạch, pha thuốc, ấn nút, điều khiển máy tiêm thuốc. Cơ quan này sẽ tiếp nhận người bị thi hành án tử hình do trại tạm giam bàn giao để áp giải đến địa điểm.

Trại tạm giam chịu trách nhiệm tổ chức cho người chấp hành án tử hình ăn, uống bằng 5 lần tiêu chuẩn của ngày Lễ, Tết quy định với người bị tạm giam. Sau đó cho tử tù viết thư, ghi âm lời nói gửi lại gia đình của họ. Giấy tờ, đồ vật, tài sản, tiền mà tử tù để lại trại tạm giam phải bàn giao cho gia đình hoặc người đại diện hợp pháp của họ.

XEM THÊM

Ngày Nguyễn Văn Hưng, phạm nhân bị thi hành án cuối cùng tại trường bắn Cầu Ngà, ra pháp trường, trời mưa như trút nước. Lầm lũi bước ra từ xe đặc chủng, tử tù 21 tuổi khá bình tĩnh, xin được hút một điếu thuốc trước lúc “dựa cột”.

Trường bắn Cầu Ngà nằm phía sau Trại tạm giam số 1 Công an Hà Nội, cách cổng trại khoảng một cây số. Trường bắn – nơi những kẻ gây tội ác phải đền tội – nằm ở cuối cùng của con đường độc đạo.

Theo thông lệ, các cuộc thi hành án tử hình diễn ra lúc tờ mờ sáng để đến khi mặt trời lên thì mọi việc đã hoàn tất. Thế nên, ở trường bắn, ban ngày yên tĩnh, vắng lặng đến u buồn. Phía góc cuối của trường bắn, hàng chục mộ tử tù xếp thành hàng. Có ngôi mộ đã bị dấu thời gian vùi lấp, không còn nhìn thấy đầy đủ tên họ trên bia.

Trở lại trường bắn Cầu Ngà những ngày này, không khí đã khác xưa rất nhiều, không còn cảm giác u tịch, lạnh lẽo. 2 năm nay, nơi đây không còn vang lên tiếng súng “hành quyết” tử tội, bởi theo quy định mới, việc xử bắn được thay thế bằng tiêm thuốc độc.

Khu đất rộng mênh mông giờ đã được trồng hoa, cây cảnh thành hàng. Cuối giờ làm việc, cán bộ trại ra đây chơi thể thao… Ở giữa trường bắn, ngôi nhà dùng để tiêm thuốc độc đã đi vào hoạt động. Nhà được xây dựng gồm 3 phần: một dành cho thẩm phán, cán bộ trại giam, kiểm sát viên, ủy viên Hội đồng thi hành án, bác sĩ pháp y… ngồi theo dõi việc tiêm thuốc; một phần để các bác sĩ chuẩn bị thuốc và các công việc cần thiết để thi hành án; phần chính để một giường dạng ghế nằm dành cho tử tù…

Mới đây nhất, ngày 6/8, Nguyễn Anh Tuấn (ở Mê Linh) đã phải trả giá cho tội ác bằng việc là người “xông đất” nhà thi hành án. Theo quy định mới, xác tử tù không chôn trong nghĩa trang của trường bắn mà gia đình phạm nhân được phép mang về.

Trong ký ức của những người từng có nhiều năm gắn bó với công việc áp giải và thi hành án tử hình bằng xử bắn, 20 năm qua có cả nghìn phạm nhân phải chịu hình phạt ở Cầu Ngà.

Mỗi tử tù bị đưa vào đây có số phận, đường sa ngã khác nhau. Sau phiên phúc thẩm bị tuyên án tử hình, họ trở về buồng giam và sống trong tâm trạng chờ đợi lo lắng đến lượt thi hành án. Tử tù thường tập thói quen ngủ ngày, đêm thức chờ cho thời khắc 2h sáng qua đi. Chỉ khi nào nghe tiếng bước chân của quản giáo lướt qua phòng mình và tiếng lách cách mở khóa ở buồng biệt giam bên cạnh, họ mới tạm thở phào, biết được sống thêm một ngày nữa. Thấp thỏm là vậy, nhưng đa phần trong số họ đều âm thầm chuẩn bị tâm lý cho cuộc ra đi.

Nguyễn Văn Hưng (21 tuổi, ở huyện Thạch Thất) có lẽ trở thành tử tù “nổi tiếng” nhất trong lịch sử của trường bắn Cầu Ngà khi ngày 24/6/2011 là người cuối cùng bị xử bắn.

Tội trạng của Hưng được ghi vắn tắt trong hồ sơ lưu trữ, nhưng cũng đủ khiến người đọc phải rùng mình bởi sự dã man, tàn độc. Giữa tháng 6/2008, Hưng bỏ nhà đi lang thang. Không có tiền, anh ta nảy ý định cướp xe ôm. Mấy ngày sau, Hưng mang theo dao bầu, thuê một người chở về huyện Phúc Thọ, Hà Nội. Tới cánh đồng xã Liên Hiệp, Hưng rút dao khống chế khiến nạn nhân hoảng sợ bỏ chạy. Quyết thực hiện hành vi phạm tội đến cùng, Hưng đuổi theo đâm 3 nhát… tước đoạt tàn nhẫn mạng sống của người lái xe ôm nghèo khổ.

Ngày ra pháp trường, đa phần tử tội đều trở nên luống cuống. Họ được tắm giặt, làm vệ sinh cá nhân, thay quần áo mới. Sau khi công bố đơn xin ân xá bị bác, họ được trích xuất để làm thủ tục ra pháp trường. Thủ tục nhận dạng, lăn tay, ký vào bản giao quyết định thi hành án xong, tử tù sẽ được phép ăn bữa cuối cùng, viết thư hoặc nhắn  tin (qua máy ghi âm) cho người thân.

Một cảnh sát nhớ lại hôm Hưng thi hành án, Hà Nội bị ảnh hưởng bởi hoàn lưu cơn bão, trời mưa như trút nước. Hưng lầm lũi bước ra từ chiếc xe thùng đặc chủng, tỏ ra khá bình tĩnh. Trước lúc “dựa cột”, nguyện vọng cuối cùng của anh ta là được hút một điếu thuốc lá…

Pháp trường lúc tờ mờ sáng, đìu hiu, quạnh vắng. Cọc gỗ dựng bên huyệt đã được đào sẵn từ đêm trước. Tử tù bị dẫn vào vị trí, chủ tịch hội đồng thi hành án tử hình công bố tội trạng của người bị xử bắn. Sau câu nói “tử tội cần phải loại bỏ ra khỏi đời sống xã hội” của vị chủ tịch, 5 cán bộ thi hành án cầm súng sắp hàng nghiêm trang. “Tất cả chú ý! Giương súng. Mục tiêu tên tội phạm. Bắn”.

Giờ, những loạt đạn đanh thép không còn vang lên trong trường bắn lạnh lẽo. Nhưng những vết đạn loang lổ trên bức tường rào bằng bê tông vẫn còn đó, đã trở thành ký ức.

XEM THÊM

Công an Quảng Ninh khởi tố Đ.T.N sinh năm 1966 về tội giết người sau khi dùng dao sát hại con gái ruột tại nhà riêng.